Ceza Hukuku

Meşru Müdafaa ve Zorunluluk Hali Nedir?

Meşru Müdafaa ve Zorunluluk Hali Nedir?

Meşru müdafaa ve zorunluluk hali; Türk Ceza Kanunu’nun 25. Maddesi kapsamında açıklanmaktadır. Meşru müdafaa ve zorunluluk halinin tanımlarına bakıldığında; meşru müdafaa meşru savunma demektir ve zorunluluk hali de ıztırar hali demektir. Kendisine ya da bir başkasına yönelik saldırıyı önlemek için yapılan savunma, meşru müdafaadır. Ancak mevcut saldırıdan kurtulmak için başka çaresi olmayanlar ise zorunluluk hali kapsamında savunma yapmaktadırlar.

Meşru Müdafaa Nedir?

Meşru müdafaa; meşru savunma anlamına gelmektedir. Bir kişinin kendisine veya başka birisine yönelmiş olan haksız saldırıyı fark edip bunu engellemek için yaptığı fiili harekettir. İçinde bulunulan durum ve imkânlar dâhilinde saldırının engellenmesi gerekmektedir. Ayrıca kendisine yönelmiş olan saldırı ile orantılı bir meşru müdafaanın olması gerekmektedir. Türk Ceza Kanunu’nun 25. maddesine bakıldığında; meşru müdafaanın hukuka uygun olduğunun belirtildiği görülmektedir. Türk Ceza Kanunu’nun 27. maddesine göre ise; bir kişi kendisine yönelen saldırı sonucu heyecan, korku ve panik duygusuna kapılarak meşru müdafaa uyguladığında ceza almamaktadır.

Meşru Müdafaa Saldırının Şartları Nelerdir?

Meşru Müdafaada Saldırının Şartları Nelerdir?

Meşru savunmada saldırıya dair koşullar, savunmanın sınırlarını belirleyen şartlardır. Karşı taraftan kaynaklanmaktadırlar. Bu koşullar ise aşağıda verilmiştir:

  • Öncelikle bir saldırının olması gereklidir. Bu saldırının tanımına bakmak gerekir ise; savunma yapma imkanını ortadan kaldıran veya savunma yapmayı güçleştiren duruma verilen isimdir. Bitmiş olsa da tekrarlanacağından şüphe duyulan saldırılar da henüz bitmemiş saldırılar olarak değerlendirilmektedir.
  • Ortada haksız nitelikte bir saldırı olması şartı aranmaktadır. Saldıran kişinin meşru bir nedeninin olması durumunda yapılan meşru müdafaalar sayılmamaktadır. Örnek vermek gerekir ise; intihar eden bir kişi kendisini engellemeye çalışan bir kişiyi darp eder ise, bu durum meşru müdafaaya girmemektedir.
  • Kişinin kendinin veya bir başkasının hakkını koruyor olması gerekmektedir. Ancak geçerli bir hakkın korunuyor olması gerekmektedir. Örneğin; komşusunun arazisi içerisinde bulunan geçit hakkı kapatılan bir kişi komşusunu darp ettiğinde meşru müdafaa yapmış olmamaktadır.
  • Saldırı ile eş zamanlı olan meşru müdafaa sayılmaktadır. Saldırının henüz başlamadığı, başlama ihtimalinin düşük olduğu veya bittiği durumlarda meşru savunma hakkının kullanılabilmesi mümkün değildir.

Meşru Müdafaada Savunma İçin Oluşması Gereken Koşullar Nelerdir?

Meşru savunma için belirlenmiş olan savunmaya dair şartlar aşağıda sıralanmıştır:

  • Mevcut saldırıdan savunma yapılmadan kurtulabilmenin mümkün olmaması gereklidir. Aksi durumda meşru müdafaa hükümlerinden yararlanılabilmesi mümkün değildir.
  • Saldırı ile savunmanın orantılılık ilkesine uyuyor olması gereklidir.

Meşru Müdafaa ve Haksız Tahrikte Cezalandırma Nedir?

Meşru müdafaa ve haksız tahrikte ceza indirimi olup olmamasına bakıldığında; meşru müdafaada faile ceza uygulanmamaktadır. Ancak meşru müdafaanın saldırıya ve savunmaya dair belirlenmiş şartlarını sağlamayan bir kişi, kendisine yapılan haksız tahrik sonucunda hiddet ve elem etkisine girerek kendisini savunmuş ise; haksız tahrik hükümleri uygulanmaktadır. Bu da failin ceza alacağı anlamına gelmektedir. Ancak haksız tahrik ile alınan cezalarda ceza indirimi uygulanabilmektedir.

Meşru Müdafaada Sınırın Aşılması Durumunda Ceza Verilmemesi İçin Gereken Şartlar Nelerdir?

Meşru savunmada sınırın aşılması, meşru müdafaada orantılılık ilkesini ihlal etmek anlamına gelmektedir. Sınırın aşıldığı bazı durumlarda fail ceza almaktan kurtulabilmektedir. Meşru müdafaada orantılılık ilkesine aykırı olan fakat ceza verilmemesini gerektiren koşullar ise aşağıda belirtilmiştir:

  • Meşru savunma yaparak korunabilecek bir hakkının olması gerekmektedir.
  • Zorunlu saldırı için belirlenmiş şartların hepsinin sağlanması durumunda meşru müdafaa yapılabilmektedir.
  • Savunma lehine meşru müdafaanın sınırlarının aşılmış olması gerekmektedir.
  • Orantılılık ilkesine aykırı durumun oluşmasının nedeninin mazur görülebilecek olan bir heyecandan, korkudan ya da telaştan kaynaklanıyor olması gerekmektedir.

Zorunluluk Hali Nedir?

Zorunluluk Hali Nedir?

Zorunluluk hali; Türk Ceza Kanunu’nun 25. maddesinin 2. kısmında anlatılmaktadır. Kişinin kendisi veya bir başkası bir tehlike altında olduğunda ve bu tehlikeden korunma olasılığının hiçbir şekilde olmaması halinde; kurtulmak için zorunluluk hali ile işlenen fiilleri kapsayan bir durumdur. Bu durumun diğer bir adı, ıztırar halidir. Duruma örnek vermek gerekir ise; sokakta bir kişi başka bir kişiye doğru seri bir şekilde silahla ateş ediyor olması ve üçüncü bir kişi de bu durumu arabasıyla seyir halindeyken görmesi durumunda Eğer bu kişi vurulma tehlikesi altında olan kişiyi kurtarmak amacı ile silahla ateş eden kişiye arabasıyla bilerek vurur ise; silahlı kişi ölse dahi, bu durum zorunluluk haline girmektedir. Dolayısı ile üçüncü şahıs yaptığı hareketten dolayı herhangi bir ceza almamaktadır.

Ceza Hukukunda Zorunluluk Hali Nedir?

Zorunluluk halinin ceza hukukundaki yerine bakıldığında; meşru müdafaadan farklı olarak tanımlandığı görülmektedir. Meşru müdafaa haksız saldırı için uygulanan davranıştır. Ancak zorunluluk hali, ağır ve muhakkak büyük bir tehlikenin olması durumudur. Ayrıca o tehlikeden kurtulabilmek için başka bir çarenin olmaması gerekmektedir. Örnek vermek gerekir ise; mali durumu oldukça kötü olan ve hasta bir çocuğu bulunan anne eğer çocuğunun sağlık durumunu düzeltmek için bir başkasının sağlık karnesini alıp kullanır ise; durum zorunluluk hali olarak değerlendirileceği için anneye ceza verilmemektedir. Zorunluluk halinin oluşabilmesi için tehlikeye ve korunmaya yönelik birtakım şartların sağlanması gerekmektedir.

Zorunluluk Hali Kapsamında Tehlikeye İlişkin Şartlar Nelerdir?

Zorunluluk halinin tehlikeye dair koşulları aşağıdaki gibidir:

  • Devam ediyor olan, oldukça ağır sayılabilecek ve tehlike olarak nitelendirilebilecek bir durumun olması gerekmektedir.
  • Oluşmuş olan tehlikenin bir hakkı ihlal ediyor olması gerekmektedir. Bu şart meşru müdafaa ve zorunluluk hali için de ortaktır.
  • Bilerek neden olunmuş olan tehlikeler zorunluluk hali kapsamında değildir.

Zorunluluk Hali Kapsamında Olan Korunmaya İlişkin Şartlar Nelerdir?

Korunmaya dair zorunluluk hali koşulları şunlardır:

  • Başka hiçbir şekilde var olan tehlikeden kurtulabilme imkanının olmaması gerekmektedir.
  • Tehlikenin ağırlığı ne kadar ise; bu ağırlık ile konunun ve kullanılan vasıtanın belirli bir oran içerisinde olması gerekmektedir.
  • Failin bir görev olarak tehlikeye karşı koyma gerekliliği olmamalıdır.
Ceza hukukuyla alakalı daha fazla içeriğe ulaşmak için hemen Ceza Hukuku Makaleleri sayfamızı ziyaret et.

Daha detaylı bilgi almak için, Bilgiç Hukuk Bürosu ile iletişim kurabilirsiniz.

0553 351 62 23

Avukat Ezgi Merve SAPMAZ

BİLGİÇ HUKUK BÜROSU


Bu metinden kısmen alıntı yapılması yahut metnin farklı bir mecrada paylaşılması durumunda alıntı yapılan yahut paylaşılan yazıya aşağıdaki ibareler eklenmelidir.

”Yukarıdaki makalenin tüm hakları Bilgiç Hukuk Bürosu’na aittir ve yazarı tarafından Bilgiç Hukuk Bürosu (www.bilgichukuk.com.tr) sayfasında yayınlanmıştır.”

Bu ibare eklenmek şartıyla, metinden Fikir ve Sanat Eserleri Kanununa uygun alıntılar yapılabilir ve metin farklı mecralarda paylaşılabilir, yazarın izni olmaksızın aksine hareket edilemez.

İlgili Makaleler

Başa dön tuşu